කාබනික රසායනය, රසායන විද්‍යාව

කාබනික රසායනය 10 – කීටෝන නාමකරණය

  • කීටෝන යනු ප්‍රධාන ක්‍රියාකාරී කාණ්ඩය ලෙස >C=O කාණ්ඩය පවතින කාබනික සංයෝග ය.
  • කීටෝන නාමකරණයේදී නාමය අවසන් වන්නේ -one ප්‍රත්‍යයෙනි.
Eg 1
3-methyl-2-butanone
  • කීටෝන කාණ්ඩ එකකට වඩා පවතින අවස්ථා වලදී එම කාණ්ඩ සංඛ්‍යාව අනුව, කීටෝන කාණ්ඩ දෙකක් පවතියි නම් -dione ලෙස ද, කීටෝන කාණ්ඩ තුනක් පවතියි නම් -trione ලෙස ද නාමය අවසන් වේ.
Eg 4
hexane-2,4-dione
  • සෑම අවස්ථාවක දී ම කීටෝන කාණ්ඩ/ය පවතින ස්ථාන/ය දැක්වීම සඳහා ප්‍රත්‍ය නාමයට (one, dione හෝ trione) ඉදිරියෙන් එය සම්බන්ධිත කාබන් පරමාණුවේ/පරමාණු වල අංක/ය යෙදිය යුතු ය.
Eg 5
heptane-2,5-dione

ප්‍රධාන කාබන් දාමය අංකනය කිරීම

  • ප්‍රධාන කාබන් දාමය වනුයේ කීටෝන කාණ්ඩය අඩංගු දිගුම කාබන් දාමය යි.
  • ප්‍රධාන කාබන් දාමය අංකනය කළ යුත්තේ කීටෝන කාණ්ඩය සම්බන්ධිත කාබන් පරමාණුව සඳහා තිබිය හැකි අවම අංකය ලැබෙන පරිදි ය. (මෙහිදී ඇල්කිල් කාණ්ඩ, හැලජන කාණ්ඩ මෙන්ම ද්විත්ව බන්ධන පවතින ස්ථාන වලට වඩා කීටෝන කාණ්ඩය පවතින ස්ථානය ප්‍රමුඛ වේ.)
  • සරලව කිවතොත් ප්‍රධාන කාබන් දාමය අංකනය කිරීමේදී ඔබ විසින් සැලකිලිමත් විය යුත්තේ කීටෝන කාණ්ඩය පවතින ස්ථානය පිළිබඳ පමණි.
Eg 2.jpg
4-hydroxy-3-methyl-2-butanone
  • පධාන කාබන් දාමයේ දෙපසින් ම නම් කිරීමෙදී කීටෝන කාණ්ඩය පවතින ස්ථානය සඳහා එකම අංකය ලැබේ නම්, එවිට ආදේශ කාණ්ඩ සඳහා අවම අංක ලැබෙන පරිදි ප්‍රධාන කාබන් දාමය අංකනය කළ යුතු ය.
Q 1.jpg
2-bromo-4-methyl-3-propanone
  • ඉහත සංයෝගයේ ප්‍රධාන කාබන් දාමය අංකනය කිරීමේදී දෙපසින් ම අංකනය කළ විට කීටෝන කාණ්ඩය සඳහා ලැබෙන්නේ 3 වන ස්ථානය යි. එනම්, මෙහිදී ආදේශ කාණ්ඩ පවතින ස්ථාන පිළිබඳව සැලකිය යුතු ය. ආදේශ කාණ්ඩ වශයෙන් පවතින්නේ bromo සහ methyl කාණ්ඩ දෙකකි. එම කාණ්ඩ දෙක සමමිතිකව කීටෝන කාණ්ඩයට දෙපසින් ප්‍රධාන දාමයට සම්බන්ධව ඇත. මෙහිදී අකාරාදී අනුපිළිවෙල අනුව මුලින් පවතින්නේ bromo කාණ්ඩය බැවින්, ඒ සඳහා අවම අංකය ලැබෙන පරිදි ප්‍රධාන කාබන් දාමය අංකනය කළ යුතු ය.

ද්විත්ව බන්ධන පවතින විට

  • සංයෝගයේ ද්විත්ව බන්ධනයක් ඇති විට ඒ සඳහා වන ‘en’ ප්‍රත්‍යය, සංයෝගයේ ප්‍රත්‍ය නාමයට ඉදිරියෙන් යෙදිය යුතු ය.
  • මෙහිදී ද්විත්ව බන්ධනය පවතින ස්ථානය දැක්වීම සඳහා ‘en’ ප්‍රත්‍යයට ඉදිරියෙන් ද්විත්ව බන්ධනය පවතින ස්ථානයේ අංකය යෙදිය යුතු ය.
Q 2.png
pent-4-en-2-one

කීටෝන නාමකරණය සඳහා උදාහරණ

Eg 3
1-phenyl-1-ethanone
1
2,2,4-trichloropentan-3-one

අභ්‍යාසය 7

පහත දැක්වෙන සංයෝග සඳහා වන නිවැරදි IUPAC නාමය දී ඇති නාමයන් අතරින් තෝරන්න.

1,4-dichloropentan-3-one
Correct.
1,4-dichloropent-3-one
1,4-dichloro pent-3-one
2,5-dichloropentan-3-one
1,4-dichloropentane-3-one
hex-4-en-3-one
Correct.
hexan-4-en-3-one
hex-2-en-4-one
3-hexenone
hex-3-en-2-one
2-chloro-1-phenyl-1-ethanone
Correct.
2-chlorophenylethanone
1-chloroacetone
chlorophenoethanone
1-chloro-2-phenyl-2-ethanone
2-hydroxy-4-methylpentan-3-one
Correct.
4-methyl-2-hydroxypentan-3-one
2-hydroxy-4-methylpent-3-one
2-hydroxy-4-methylpent-3-anone
4-hydroxy-2-methylpentan-3-one
3-methyl-4-oxopentanal
Correct.
3-methyl-4-one-1-al
4-formyl-3-methylbutan-2-one
5-oxo-3-methylbutan-2-one
3-methyl-2-oxopentanal
8-bromo-8-ethyldecan-4-one
Correct.
8-ethyl-8-bromodecan-4-one
8-bromo-8-ethyldec-4-one
3-bromo-3-ethyldecan-7-one
3-ethyl-3-bromodecan-7-one

PDF ලෙස ඩවුන්ලෝඩ් කරගන්න: කාබනික රසායනය 10 – කීටෝන නාමකරණය

Advertisements

1 thought on “කාබනික රසායනය 10 – කීටෝන නාමකරණය”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s